Al meteen na zijn dood ontstonden er over Sint Nicolaas legendes en wonderverhalen. Uit al die verhalen is onze Sinterklaas ontstaan met alle voorwerpen die daarbij horen. Hier lees je waar die voorwerpen vandaan komen
De naam: Nicolaas
Het Sinterklaasfeest is al heel oud. Sint Nicolaas leefde rond het jaar 300. Hij was bisschop van Myra, een plaats in het vroegere Klein-Azië, ongeveer waar nu Turkije ligt. Zijn naam "Niko-laus" betekent: "overwinnaar voor het volk". Die naam laat zien dat hij de mensen hielp tegen het kwaad dat hen bedreigde. In de verhalen is deze Nicolaas daarom steeds een redder in de nood.
Boot
Enkele voorwerpen van de bisschop Nicolaas zelf werden later belangrijk voor zijn vereerders. Ze kwamen in Bari terecht, een havenplaats in Zuid-Italië. De zeevaarders daar hoorden van Nicolaas en wat hij gedaan had voor mensen. Ze gingen hem aanbidden en om hulp vragen als ze op zee in nood waren. Nicolaas werd de patroon van de zeevaarders. Zo is er in de havenstad Amsterdam ook een Nicolaaskerk gekomen.
Spanje
Sinterklaas komt elk jaar uit Spanje. In de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, toen de Sinterklaasviering ontstond in ons land, was Spanje een machtig land en kwamen alle belangrijke personen daarvandaan.
Schimmel
Sinterklaas rijdt op een witte schimmel over de daken. Dat stamt af van de verhalen van onze voorouders, de Germanen.
Hun god Wodan reed ´s nachts langs de hemel op zijn achtbenige paard Sleipnir. Hij had een lange baard, droeg een mantel en had in zijn hand een speer.
Zwarte Piet
Het knechtje van Wodan was Oel. Oel betekent wiel of zonnerad. Hij staat voor de jaargetijden, zomer en winter die elkaar afwisselen. Na de donkere winter zou het zonlicht weer terug komen. Het "zwart" van Zwarte Piet en het "wit" van Sint-Nicolaas zijn symbolen: ze beelden de strijd uit tussen licht en donker, dag en nacht, zomer en winter, goed en kwaad. Het heeft dus niks te maken met huidskleur en discriminatie. Zwarte Piet verbeeldt het kwaad dat de mensen angstig maakt. Met veel lawaai stuurt hij alles in de war en heeft daar plezier in. Maar je hoeft niet echt bang te zijn voor deze duistere figuur, want het "Goede", Sint Nicolaas, heeft hem goed in bedwang. De goedheiligman heeft hem tot knecht gemaakt en dwingt hem om het goede te doen. Zwarte Piet heeft zijn macht verloren. Om zijn kunstjes kun je lachen.
Schoen en wortel
Stoute kinderen krijgen, in de verhalen, met de roe, maar goede kinderen mogen hun schoen
zetten. Zwarte Piet strooit pepernoten door de schoorsteen.
Dat komt ook allemaal van Oel af. Die daalde voor Wodan af naar de aarde. Hij speurde naar
offers die de mensen onder het rookgat van hun huis klaarzetten om de "Woedende"
(= Wodan) rustig te maken. Zodat hij aan de winterhemel niet flink te keer zou gaan. Om
straks weer een goede nieuwe oogst te hebben offerden de mensen wat ze nog hadden: een
laatste bos hooi en winterpenen of wortels.
Appeltjes van oranje
Die appeltjes uit een sinterklaasliedje komen uit een legende. Een buurman van Nicolaas was een arme man. Hij had drie dochter die heel mooi waren maar niet aan een man konden komen omdat ze geen bruidsschat konden betalen. Gelukkig kwam Nicolaas te hulp. Hij gooide een hoop gouden muntjes naar binnen. In latere verhalen werden de munten eerst drie goudklompen, daarna gouden ballen en tenslotte gouden appels. Door deze legende werd Nicolaas ook de beschermheilige van de jonge meisjes.
Vleeskuip
Sint Nicolaas staat bekend als de grote kindervriend. Hij is dat geworden door een oude legende. Een wreed verhaal! Drie studenten waren op reis en besloten te overnachten in een herberg. In hun slaap werden ze door de herbergier en zijn vrouw beroofd en vermoord. De herbergier sneed hun lichamen in stukken en stopte ze ingepekeld in een vleeskuip. Kort daarna kwam Sint Nicolaas langs de herberg. Hij vermoedde wat er gebeurd was en wist de drie jongemannen weer tot leven te roepen. Op plaatjes staat de bisschop daarom vaak met de kuip en de drie studenten afgebeeld. Die zijn dan heel klein getekend. Het was in die tijd gewoon om zo´n belangrijke heilige als Nicolaas ook groter af te beelden dan de gewone mensen om hem heen. De mensen uit latere tijden die die plaatjes zagen snapten dat niet meer. Ze dachten dat het om kinderen ging die om Nicolaas heen stonden. Zo werd hij de patroon, de beschermheilige van de kinderen.
Lichtdrager
Het feest van Sint Nicolaas valt in de advent. De tijd dat we ons voorbereiden op het geboortefeest van Jezus. Dat is niet zomaar toeval. De heilige Nicolaas is net als Jezus een bijzondere "lichtdrager". Iemand die in deze donkere tijd licht brengt. Die het leven verlicht voor mensen die het moeilijk hebben.
Historische gegevens over SINT NICOLAAS
Er bestaan weinig of geen historische gegevens over de persoon van Nicolaas van Myra. Aangenomen wordt dat Nicolaas degene is van wie lang na zijn dood werd vastgesteld dat hij geleefd had van ongeveer 260 tot 340. Deze Nicolaas was dus een tijdgenoot van de eerste christenkeizer Constantijn. Hij was bisschop van gelovigen die het verdriet van de vervolgingen aan den lijve moeten hebben gekend.
Pas in de 6e eeuw werd over deze Nicolaas het een en ander op schrift gesteld. Zijn verering was toen al wijd verbreid in het Middellandse Zeegebied. Er bestonden toen al vele legenden en wonderverhalen rond zijn persoon.
Enkele van deze verhalen waren ‘geleend’ van andere bisschoppen Nicolaas die in deze regio leefden en faam verwierven. De verering van Sint Nicolaas (de echte dus!) was zo groot, dat hij al deze verhalen naar zich toezoog.
Nicolaas werd dus, wellicht al tijdens zijn leven, een legende. Het verhaal van zijn leven en werk werd in de handen van zijn vereerders tot een gedicht, een verdichting van de werkelijkheid, een fascinerende en ontroerende mengeling van feit en fictie, waarin de historische kern aanwezig en tegelijk ver te zoeken is. In de legende kwam hij echt tot leven.
De ironie wil dat het ontbreken van historische gegevens Paus Pius VI in 1969 noopte de eeuwenlang vereerde Nicolaas af te voeren van de officiële heiligenkalender.
Nicolaas groeit op
In de mengeling van feit en fictie wordt verteld dat het kind bij de geboorte "Niko-laus" werd genoemd. Dat betekent "overwinnaar voor het volk". Meteen na zijn geboorte gebeurden er wonderlijke dingen. Toen hij in een badje gestopt werd, ging hij overeind staan, met gevouwen handjes, en dankte God langdurig voor de voorspoedige bevalling. Verder weigerde hij op vastendagen resoluut de moederborst!
Nicolaas groeide voorspoedig en vooral vroom op. Hij werd door zijn oom Nicolaas tot priester gewijd. Toen na enige tijd de bisschop van Myra kwam te overlijden, werd Nicolaas op wonderbaarlijke wijze aangewezen als zijn opvolger.
Met de mijter slaan?
Als bisschop moet hij aanwezig zijn geweest op het eerste Concilie van Nicea. Nergens echter is hiervan een historische aanwijzing te vinden. Dat had zijn reden. Een legendarische reden. Tijdens dat eerste Concilie stak namelijk ook de eerste ketterij de kop op, vertegenwoordigd door bisschop Arius. Bisschop Nicolaas ergerde zich zo zeer aan (in zijn ogen) godslasterlijke praat, dat hij opstond en Arius met zijn mijter om de oren sloeg.
Nicolaas werd hiervoor zwaar gestraft. Zijn stola (symbool van zijn wijding) en bijbel werden hem afgenomen en hij werd gevangen gezet. In diepe verslagenheid verscheen hem echter in de derde nacht Christus zelf met een nieuwe bijbel en de Moeder Gods met een nieuwe stola. Dit verhaal is op vele iconen terug te vinden.
Legenden
Talrijke legenden spelen zich af tijdens het leven van Sint Nicolaas of worden later aan
hem toegedicht. Telkens treedt hij daarin op als redder in de nood. Met name neemt hij het
op voor de zwakke, de kwetsbare.
Zo redt hij bijvoorbeeld zeelieden uit de nood (Nicolaas woonde immers langs de kust). Hij
redde zijn stad Myra van de hongerdood. Hij gaf in de nacht aan een noodlijdende familie
tot drie keer toe een bruidsschat (in de afbeeldingen drie gouden appels!), opdat de drie
dochters konden trouwen. Hij verscheen in een droom aan keizer Constantijn en beval drie
generaals die van verraad beschuldigd werden, vrij te laten. Hij bracht drie studenten
weer tot leven.
Typering van Sint Nicolaas en Zwarte Piet
Vanuit traditie, volkscultuur en legenden kan de persoon van Sint Nicolaas getypeerd worden als: het goede, iemand die het menselijk leven door en door kent, barmhartig is en vergevingsgezind.
Hij inspireert om het leven voor lekaar de moeite waard te maken. Hij heeft een zorgzame aandacht, vooral voor menselijk leven dat in de verdrukking komt en geen kans krijgt. Hij neemt het kleine en zwakke in bescherming. Hij haalt de positieve kant van het leven naar voren en wil daarin verrassend zijn.
Aan het leven echter zitten niet te ontkennen schaduwkanten. Deze mogen niet zodanig overheersen dat ze het leven angstig maken en wanhopig. In het spel rond Sint Nicolaas worden de schaduwkanten aan banden gelegd. De duisternis wordt ‘geknecht’. Sint Nicolaas loopt voorop in het feest van het leven. En in dit feest mag de kleine en kwetsbare de hoofdrol spelen!
Het feest van Sint Nicolaas valt in de adventstijd, de aanloopperiode van het geboortefeest van Jezus. Jezus van nazareth wordt door gelovige mensen gezien als de grote bevrijder namens God. Hij is degene die door zijn levenswijze duidelijk maakte dat ‘duisternis en kwaad’ niet het laatste woord hebben. God heeft zich immers verbonden met mens en aarde. Een speciaal accent is dat juist de kleine en kwetsbare voorkeur genieten bij God.
In de weken voorafgaand aan het geboortefeest van jezus plaatsten gelovige mensen bijzondere ‘licht-dragers’, mensen die vooruit wezen naar Jezus: Sint Maarten, sint Nicolaas, Sint Lucia.
De tegenpool van Sint Nicoaas, de Zwarte Piet, verbeeldt de dreiging, hwet kwade dat angstig maakt. Hij is degene die met veel lawaai alles in de war stuurt en daar plezier in heeft.
Het bijzondere van zijn rol is echter dat het Goede hem ‘knecht’ en aan banden legt. Je hoeft dus niet echt bang te zijn voor deze duistere figuur. Sint Nicolaas houdt hem nauwlettend in de gaten. Daarom kun je om de bedreigingen van Zwarte Piet lachen. Hij heeft zijn macht verloren. De Sint dwingt hem zelfs het goede te doen, het omgekeerde van wat hij eigenlijk wil!
In het ‘zwart’ van Zwarte Piet en het ‘wit’ van Sint Nicolaas komt de oersymboliek terug van de strijd tussen licht en donker, dag en nacht, zomer en winter, goed en kwaad. Het gaat dus niet om biologische huidskleur, om discriminatie, om koloniale toestanden!
bron:
http://www.klap.net/