Het Sinterklaasfeest is een feest ter ere van de heilige Nicolaas van Myra, traditioneel gevierd op Sinterklaasavond (5 december, de vooravond van zijn sterfdag). Het feest is in Nederland het populairste feest van het jaar. Het is vooral in de eerste eeuw na de Reformatie heftig bestreden (zonder veel succes) door de protestantse kerkelijke overheid, omdat het een katholiek feest was, en door de wereldlijke overheid, omdat het aanleiding gaf tot wanordelijkheden. Aanvankelijk (tot in het begin van de 20ste eeuw) werd het vrijwel alleen in de steden gevierd, daarna is het van een kinderfeest tot een algemeen gezinsfeest geworden, gekenmerkt vooral door het geven van geschenken (al of niet vergezeld van verzen en al of niet verpakt als surprise) en traditionele lekkernijen (banket, speculaas, taaitaai, pepernoten).

In Vlaanderen heeft Sinterklaas de Graaf van halfvasten en vaak ook Sint-Maarten als kindervriend verdrongen; de kinderen krijgen meestal speelgoed en tijdens de talrijke kinderfeesten in de sinterklaasperiode in scholen, bedrijven en verenigingen ook snoepgoed.

Het gebruik van het zetten van de schoen bij de schoorsteen door kinderen was in Utrecht al in de eerste helft van de 15de eeuw bekend. In een aantal plaatsen in Nederland, vooral op de Waddeneilanden (Texel, Ameland, Terschelling), komen Sinterklaasgebruiken voor die weinig meer dan de naam van de heilige met de gebruikelijke viering gemeen hebben. Het is mogelijk dat bepaalde gebruiken reminiscenties zijn aan een voorchristelijk winterfeest; zo zouden de dier en mensfiguren van speculaas resten van oude offerbroden kunnen zijn.

Nicolaas van Myra, vermaard volksheilige, over wie betrouwbare historische gegevens ontbreken. Hij zou in de eerste helft van de 4de eeuw bisschop van Myra in Lycië (ruïnes ten zuidwesten van Antalya in Zuid-Turkije) zijn geweest en het Concilie van Nicea hebben bijgewoond. Aan de meer gedetailleerde gegevens liggen levensbeschrijvingen van heiligen ten grondslag, die dezelfde naam droegen, vooral van Nicolaas van Pinara in Lycië.

De kern van de legende, welke van Griekse oorsprong is, wordt gevormd door de verhalen over de redding van drie onschuldig ter dood veroordeelde schipbreukelingen of over de drie arme meisjes aan wie Nicolaas in het geheim geld gaf, zodat zij konden trouwen. Ook zou hij drie kinderen die tijdens een hongersnood om het leven waren gebracht, weer ten leven hebben gewekt. Zo werd hij de heilige van de onverhoopte goede gaven.

In Myra en Constantinopel werd hij vereerd vanaf de 6de eeuw. Vandaar verspreidde zij zich over de hele Griekse en Russische kerk. Sedert de 9de eeuw werd Nicolaas in Rome en Italië vereerd en vanaf de 10de eeuw in Duitsland, Engeland en Frankrijk. Vooral de Hanze verspreidde zijn verering in het noorden van Europa. In 1087 werd zijn gebeente overgebracht naar Bari in Zuid-Italië. Nicolaas werd de patroon van scholieren, kinderen, schippers, gevangenen, bakkers, kooplieden, apothekers, juristen, van steden (bijv. Amsterdam) en landen (bijv. Rusland). In de legenden die in de Nederlanden over hem in omloop waren, kwam Spanje in de plaats van Zuid-Italië; vandaar ook zijn zwarte (Moorse) knecht.

In de beeldende kunst wordt Nicolaas vaak afgebeeld als bisschop in vol ornaat, met naast zich drie kinderen in een kuip (symbool van de kinderen die hij gered zou hebben) of met drie bollen als symbool van de bruidsschat die hij gaf aan drie meisjes. Soms heeft hij een schip of een anker als attribuut.